فیزیک پرتوشناسی تشخیصی: تجمیع نظرات بوشانگ، بوشبرگ و کری در کریستینسن

دوره آموزشی فیزیک پرتوشناسی تشخیصی ویژه گروه آموزشی مدیکا فیزیکا(ساینس آزمون) جهت آمادگی داوطلبان آزمون کارشناسی‌ارشد رشته تصویربرداری پزشکی

.

معرفی دوره فیزیک پرتوشناسی تشخیصی

این درس با  ضریب ۲  در کنکور کارشناسی ارشد فناوری تصویربرداری پزشکی، نقش مهمی در نتایج قبولی داوطلبان دارد.

مطالب مرتبط با این دوره، براساس منابع معرفی شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به صورت جامع مورد بحث و بررسی قرار میگیرند. منابع وزات بهداشت برای آزمون کنکور ارشد از این لینک در سایت سنجش پزشکی قابل دسترسی است.

 

مدرس

.یاسمن باستانی‌پور کارشناس ارشد فناوری تصویربرداری پزشکی- دانشجوی دکتری تخصصی فیزیک پزشکی – عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی

.نمونه تدریس مبحث پرتوشناسی تشخیصی را در این لینک مشاهده کنید.

.برای دریافت نمونه درسنامه کلیک کنید.

.

محتویات دوره فیزیک پرتوشناسی تشخیصی:

• تدریس مبحث بصورت ویدئویی توسط عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی
  • • فیزیک ماموگرافی و فلوروسکوپی
    • فیزیک MRI و CT
    • فیزیک رادیوگرافی

• بررسی و تحلیل سوالات کنکور ارشد سال‌های گذشته به صورت کاملا تشریحی
• دریافت  درس‌نامه جامع (از طریق پست) کاملا منطبق با ویدئوهای آموزشی

در صورت تهیه دوره جامع تصویربرداری پزشکی بجای فیزیک پرتوشناسی تشخیصی میتوانید از موارد زیر نیز بهره مند شوید:

• وبینارهای تخصصی رفع اشکال
• آزمون‌های آزمایشی

.

 تسلط حداقل 90 درصدی بر مباحث با دوره‌های آموزشی مدیکا فیزیکا(ساینس آزمون)

.

بخش اول دوره فیزیک پرتوشناسی تشخیصی: فیزیک رادیوگرافی به زبان ساده

رادیوگرافی یک روش تصویربرداری پزشکی است که با استفاده از پرتوهای خاص به نام اشعه ایکس (X-ray)، تصاویر داخلی بدن انسان یا جسم‌های دیگر را ایجاد می‌کند. این تکنیک به پزشکان اجازه می‌دهد تا تصاویری از استخوان‌ها، ریه‌ها، دندان‌ها و سایر اعضا و بافت‌های داخلی را به دست آورند. رادیوگرافی به عنوان یک ابزار اساسی در تشخیص و پیگیری بیماری‌ها، جراحی‌ها و مشکلات پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این پرتوهای ایکس از یک دستگاه ویژه تولید می‌شوند و از یک طرف به بدن انسان فرستاده می‌شوند. سپس پس از عبور از بدن، این پرتوها توسط یک دستگاه حسگر (دتکتور) گرفته می‌شوند.

دستگاه حسگر (دتکتور) در واقع مانند یک دوربین ویژه است که توانایی ثبت پرتوهای ایکس را دارد. این دستگاه حسگر پس از دریافت پرتوها، اطلاعات را به یک کامپیوتر ارسال می‌کند. سپس کامپیوتر این اطلاعات را تجزیه و تحلیل کرده و تصویری دقیق از ساختارهای داخلی بدن، مانند استخوان‌ها، ریه‌ها و سایر اعضا، تولید می‌کند.

در نهایت، پزشک می‌تواند از این تصاویر برای تشخیص مشکلات مختلف سلامتی مانند شکستگی‌ها، عفونت‌ها، تغییرات غیرطبیعی و … استفاده کند. رادیوگرافی به پزشکان کمک می‌کند تا به طرز دقیق‌تری در مورد وضعیت بیماری‌ها و مشکلات داخلی بدن اطلاعات کسب کنند تا بتوانند درمان مناسب‌تری را تعیین کنند.

.

فرآیند رادیوگرافی به چه صورت است؟

.

استفاده از پرتوهای X-ray

پزشک یا تکنسین از یک دستگاه رادیوگرافی برای تولید پرتوهای X-ray استفاده می‌کند. این پرتوها از یک جهت به بدن یا اشیاء فرستاده می‌شوند.

تغییر در مسیر پرتوهای X-ray

پرتوهای X-ray در اجسام مختلف بافتی که با آنها برخورد می‌کنند، به طرق مختلفی جذب می‌شوند. اجزای بافتی که پرتوها را کمتر جذب می‌کنند، به شدت تاریکتر در تصاویر ظاهر می‌شوند.

ثبت تصاویر

پرتوهای X-ray پس از عبور از بدن یا اشیاء، به یک حسگر حساس به این پرتوها می‌رسند. این حسگر تغییرات مسیر پرتوها را ثبت می‌کند و تصویر نهایی ایجاد می‌شود.

تشخیص تصاویر

تصاویر تولیدی توسط دستگاه رادیوگرافی توسط پزشک یا تکنسین تحلیل می‌شوند. این تصاویر به پزشک کمک می‌کنند تا تغییرات ساختاری و مشکلات مختلف را تشخیص دهند.

.

کاربرد فیزیک رادیوگرافی

رادیوگرافی برای تشخیص بیماری‌ها، بررسی شکستگی‌ها و ترک‌های استخوانی، مشکلات دندانی، تشخیص انسداد عروق، و مانیتورینگ جراحی‌ها استفاده می‌شود.

این تکنیک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است چرا که به پزشکان امکان می‌دهد تغییرات پنهان در بافت‌ها و ساختارهای داخلی را تشخیص دهند و برنامه‌ریزی برای درمان و مداخلات پزشکی بهتری داشته باشند.

.

فیزیک ماموگرافی و فلوروسکوپی به زبانی ساده

فیزیک ماموگرافی و فلوروسکوپی دو تکنیک تصویربرداری پزشکی هستند که در تشخیص و پیگیری بیماری‌ها و مشکلات پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ماموگرافی:

تکنیک ماموگرافی به تصویربرداری پستان با استفاده از پرتوهای X-ray می‌پردازد. این تکنیک به پزشکان اجازه می‌دهد تصاویری از بافت‌ها و ساختارهای داخلی پستان‌ها را ایجاد کنند. معمولاً ماموگرافی به عنوان ابزاری مهم در ارزیابی و غربالگری بیماری‌های پستان، به خصوص سرطان پستان، مورد استفاده قرار می‌گیرد. تصاویر ماموگرافی به پزشکان کمک می‌کند تا تغییرات ناشی از بیماری‌ها را تشخیص دهند و در صورت لزوم برنامه‌ریزی برای درمان انجام دهند.

فلوروسکوپی:

تکنیک فلوروسکوپی نیز از پرتوهای X-ray استفاده می‌کند، در این تکنیک فلوروسکوپ از یک منبع اشعه ایکس و یک صفحه فلورسنت تشکیل شده است که بین آن بیمار قرار می گیرد.

تکنیک‌های فلوروسکوپی هنگامی مفیدند که لازم است حرکتی مانند جابجایی مواد در مجرای گوارشی پس از بلعیدن مواد کنتراست زا (مثل باریم) مطالعه شود. در این روش به‌جای فیلم از صفحات شیشه‌ایِ فلورسانسِ قابل رؤیت استفاده می‌شود که باعث مرئی کردن تصویر درهنگام تشعشع رادیوگرافی می‌شود.

تصاویری که از اشعه فلورسنت تولید میشوند، توسط دستگاه تصویربرداری ثبت می‌شوند. فلوروسکوپی به پزشکان اجازه می‌دهد تا ساختارها و عملکردهای مختلف داخلی را مشاهده کنند. از این تکنیک برای مطالعه اعضای داخلی مانند قلب، عروق خونی، ریه‌ها، گوارش و کلیه‌ها استفاده می‌شود. همچنین، فلوروسکوپی در روش‌های جراحی و تشخیص تصاویر داخلی از بدن به کار می‌رود.

.

کاربردها:

در کل، ماموگرافی و فلوروسکوپی دو تکنیک تصویربرداری پزشکی هستند که با استفاده از پرتوهای X-ray، به پزشکان کمک می‌کنند تا تغییرات ساختاری و عملکردی در اعضا و بافت‌های داخلی بدن را تشخیص دهند. این تصاویر مهم برای تشخیص بیماری‌ها، برنامه‌ریزی درمان‌ها و مانیتورینگ تغییرات پزشکی است.​

.

بخش دوم دوره فیزیک پرتوشناسی تشخیصی: فیزیک MRI  به زبان ساده

فیزیک MRI در حیطه تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) یک فناوری مهم و پیشرفته در پزشکی و تصویربرداری پزشکی است. این تکنیک به ما امکان می‌دهد تصاویر بسیار دقیق و تفصیلی از داخل بدن انسان و سایر مواد را به دست آوریم. تصویربرداری تشدید مغناطیسی به ما این امکان را می دهد تا با استفاده از آهنربا و تجهیزات مغناطیسی و امواج رادیویی، داخل بدن انسان را با جزئیات شگفت انگیز ببینیم. از این روش برای تصویربرداری بافت‌ها و ساختارهای مختلف درون بدن استفاده می‌کند.

.

فرآیند MRI به چه صورت است؟

مراحل انجام فرایند MRI در ادامه شرح داده شده است.

.

1- استفاده از میدان مغناطیسی قوی

در دستگاه MRI، یک میدان مغناطیسی بسیار قوی ایجاد می‌شود که اتم‌های هیدروژن موجود در بافت‌ها به طور قوی تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند.

2- انجام تغییر در جهت مغناطیسی اتم‌ها

با استفاده از امواج رادیویی با فرکانس خاص، اتم‌های هیدروژن به طور چرخشی از جهت مغناطیسی خود تغییر جهت می‌دهند.

3- ثبت تغییرات

وقتی که اتم‌ها به وضعیت انرژی بالاتر از حالت اولیه خود برسند، پس از اتم‌ها به وضعیت اولیه خود بازگشت می‌کنند و در این فرآیند، امواج رادیویی توسط دستگاه ثبت می‌شوند.

4- تجزیه و تحلیل امواج رادیویی

اطلاعات دریافتی از امواج رادیویی تجزیه و تحلیل می‌شود و تصاویر دقیق و تفصیلی از بافت‌ها و ساختارهای داخلی بدن ایجاد می‌شود.

MRI  به ما امکان می‌دهد تا بدون استفاده از پرتوهای X و برش‌های جراحی، تصاویر دقیق و سه‌بعدی از انواع بافت‌ها مانند مغز، عضلات، مفاصل، اعضای داخلی و حتی سیستم عصبی را به دست آوریم. به علاوه، MRI در تشخیص و تحلیل بیماری‌ها، بررسی تغییرات ساختاری و عملکردی بدن، مانیتورینگ درمان‌ها و تحقیقات پزشکی مفید است. این فناوری در علوم پزشکی بسیار مهم و تأثیرگذار است و به دلیل عدم استفاده از پرتو‌های مضر و تصاویر با کیفیت بالا، برای تشخیص و مانیتورینگ مختلف بیماری‌ها بسیار ارزشمند است.​

.

فیزیک  CT به زبانی ساده

فیزیک CT در حوزه تصویربرداری کامپیوتری Computed Tomography (CT) یکی دیگر از تکنیک‌های پیشرفته تصویربرداری پزشکی است که از اشعه ایکس (X-ray) استفاده می‌کند. این فناوری به ما امکان می‌دهد تصاویر مقطعی و سه‌بعدی از داخل بدن انسان و سایر اشیاء بدست آوریم. به طور کلی، تصویربرداری کامپیوتری به ما اجازه می‌دهد بافت‌ها، عضلات، استخوان‌ها و سایر ساختارها را با دقت بالا و از زوایای مختلف مشاهده کنیم.

در این روش تصویربرداری از اشعه ایکس برای ساخت تصاویر مقطعی (برش‌ها) از بدن استفاده می‌شود. مقاطع عرضی از اندازه گیری ضرایب تضعیف پرتوهای اشعه ایکس که از حجم جسم مورد مطالعه عبور می کنند، بازسازی می شوند.

فیزیک CT بر این اصل اساسی استوار است که چگالی بافت عبوری از پرتو اشعه ایکس را می توان از محاسبه ضریب تضعیف اندازه گیری کرد. با استفاده از این اصل، CT امکان بازسازی چگالی بدن را توسط یک بخش دو بعدی عمود بر محور سیستم می دهد.

.

.

فرآیند CT به چه صورت است؟

استفاده از پرتوهای X-ray

در دستگاه CT، پرتوهای X-ray از منبع یکطرفه به بدن فرستاده می‌شوند و پس از عبور از بافت‌ها، در دستگاه اطلاعات دریافتی ثبت می‌شود.

گرفتن تصاویر مقطعی

تصاویری از بدن به صورت قطعات مقطعی ثبت میشوند. به این ترتیب، تصویری از هر لایه از بدن (مثل برش‌های نازک) به دست می‌آید.

ترکیب تصاویر مقطعی

تصاویر مقطعی از اشیاء در کامپیوتر ترکیب و سه‌بعدی‌سازی می‌شوند تا تصویر کلی و دقیق‌تری از ساختارهای داخلی ایجاد شود.

لوله CT اشعه ایکس (معمولاً با سطوح انرژی بین 20 تا 150 کیلو ولت)، فوتون های N (تک رنگ) را در واحد زمان ساطع می کند. اشعه ایکس ساطع میشود و پرتویی را تشکیل می دهد که از لایه‌ای از مواد بیولوژیکی با ضخامت Δx عبور می کند. آشکارساز قرارگرفته در خروجی نمونه، فوتون‌های N + ΔN، ΔN کوچکتر از 0 را اندازه‌گیری می کند. مقادیر تضعیف پرتو اشعه ایکس ثبت می شود. در انتها از داده‌ها برای ساخت یک نمایش سه‌بعدی از شی/بافت مورد اسکن، استفاده می شود.

.

کاربرد CT اسکن

CT  اسکن به ما امکان می‌دهد با دقت بالا تصاویر سه‌بعدی از ساختارها و بافت‌ها را ایجاد کنیم، به ویژه انواع بافت‌ها مانند مغز، حفره ها، ریه‌ها، استخوان‌ها و غیره. این تصاویر به پزشکان و متخصصان پزشکی اطلاعات مهمی را ارائه می‌دهند تا بتوانند تشخیص بیماری‌ها، مانیتورینگ درمان‌ها، بررسی تغییرات ساختاری و عملکردی، و همچنین برنامه‌ریزی جراحی‌ها انجام دهند.

به طور خلاصه، تصویربرداری کامپیوتری یک فناوری قدرتمند است که با استفاده از پرتوهای X-ray، تصاویر دقیق و تفصیلی از بافت‌ها و ساختارهای داخلی بدن را به ما ارائه می‌دهد و در تشخیص و مدیریت بیماری‌ها و انجام مداخلات پزشکی مهم است.​

.

بخش سوم دوره فیزیک پرتوشناسی تشخیصی: فیزیک ماموگرافی و فلوروسکوپی

.

سایر دوره های آموزشی

برای مشاهده سایر دوره های آموزشی مختص کنکور ارشد رشته های فیزیک پزشکی، فناوری تصویر برداری پزشکی و رادیوبیولوژی میتوانید از دوره های جامع هم مسیر استفاده کنید.

• دوره جامع ارشد فیزیک پزشکی

• دوره جامع ارشد تصویر برداری

• دوره جامع ارشد  رادیوبیولوژی 

.

.​.